ZAMEK GNIEW

Budowę zamku rozpoczęli Krzyżacy po przejęciu ziemi gniewskiej w 1282 roku i kontynuowali ją w XIV wieku. Jako siedziba konwentu i komtura w czasach zakonnych był głównym ośrodkiem politycznym i gospodarczym komturstwa. Mimo daleko idącej samodzielność samorządu miejskiego, władza zakonu skutecznie czuwała nad swym poddanymi. Położenie strategiczne, pozwalające na kontrolę szlaku wodnego i lądowego wyznaczało wyjątkowe militarne cechy domu konwentu i systemu fortyfikacyjnego miasta i zamku.

Zamek wybudowano w stylu gotyckim na planie kwadratu z wewnętrznym dziedzińcem i studnią. Posiadał trzy wieżyczki i jedną większą wieżę obronną. Pierwotna brama znajdowała się w skrzydle południowym. W skrzydle północnym znajdował się refektarz, a w skrzydle południowym kaplica. W części wschodniej mieściło się przypuszczalnie pomieszczenie komtura, a w zachodnim dormitorium. Wejścia do głównych pomieszczeń na pierwszej kondygnacji prowadziły z krużganka biegnącego wzdłuż ścian wewnętrznych dziedzińca. W przyziemiu znajdowały się kuchnie i pomieszczenia gospodarcze. Zamek otaczała wypełniona wodą fosa i mury obronne. W XV wieku zamek został częściowo przebudowany. W okresie wojny trzynastoletniej w drugiej połowie XV wieku, a następnie w okresie wojen szwedzkich w XVII wieku warownia została częściowo zniszczona. W czasach pierwszej Rzeczypospolitej zamek pełnił funkcję siedziby starosty niegrodowego. W XVIII wieku zamek utracił swoje funkcje obronne, nie był remontowany
i został opuszczony.

Po przejęciu Gniewu przez Prusy w 1772 roku nastąpiła jego przebudowa na magazyny zbożowe. Spowodowała ona znaczne zniszczenia wnętrz, dokonano wyburzenia gotyckich sklepień, zlikwidowano pierwotne otwory okienne we wszystkich elewacjach (tynkując je jednocześnie), zburzono wieżę latrynową – gdanisko, zasypano także fosy wokół zamku
i wykuto dodatkowy otwór bramny w skrzydle zachodnim.

Częściowej rekonstrukcji dokonano w latach 1857–1859 przy okazji urządzania w nim ciężkiego pruskiego więzienia dla recydywistów kosztem 133.397 talarów 23 i 1/4 grosza dokonano między innym rekonstrukcji sklepienia kaplicy, przywrócono pierwotny, ostrołukowy kształt kilku otworom okiennym elewacji południowej, poprawiając tym samym znacznie wizerunek Zamku od strony południowej. Odbudowane zostały też dwie narożne wieże.

W 1920 roku Gniew przyłączony zostaje do Rzeczpospolitej. W dawnym więzieniu zasiada polska administracja, a później obiekt przejmuje wojsko. W 1921 roku w niewyjaśnionych okolicznościach na zamku wybucha pożar, który trawi dach i trzy skrzydła.

Od tego czasu zamek pozostawał w stanie zabezpieczonej ruiny. Podczas drugiej wojny światowej urządzono w nim obóz przejściowy dla ludności polskiej z Pomorza. Po wojnie zamek pełni funkcję koszar wojskowych. W roku 1955 uruchomiony zostaje tu Zakład Podzespołów Elektronicznych, zaś w 1969 roku miejscowe Zakłady Mechanizmów Okrętowych „FAMA”, przystąpiły do wykonania dokumentacji i realizacji projektu adaptacji skrzydeł południowego i wschodniego Zamku na swoje cele kulturalno-socjalne. Naprawiona została wówczas korona murów, wykonana konstrukcja stalowo-żelbetowa dachu i jego pokrycie dachówką ceramiczną. Rozwijająca się inwestycja stanęła w połowie lat siedemdziesiątych. Kolejne prace remontowe ruszyły w latach dziewięćdziesiątych XX wieku. W ramach robót publicznych organizowanych przez gminę Gniew w latach 1992–1997 udało się podnieść zamek z gruzów, doprowadzając do obecnego kształtu. Od 2010 roku właścicielem kompleksu zamkowego jest Grupa Polmlek. Od tego czasu przystąpiono do rewaloryzacji obiektów Wzgórza Zamkowego, a całość przekształcono w międzynarodowe centrum kultury, turystyki i edukacji historycznej. Pałac Marysieńki oferuje komfortowy wypoczynek w stylowych komnatach, w dawnych koszarach powstał nowoczesny, czterogwiazdkowy Hotel Rycerski, a zadaszony dziedziniec zamku to niezwykła przestrzeń o powierzchni ponad 400 m², pełniąca funkcję sali koncertowej, konferencyjnej i bankietowej W skrzydle wschodnim zamku zamieszkać można w  niezwykłych komnatach, a w skrzydle południowym znajduje się czynna kaplica pod wezwaniem Świętych Jerzego i Huberta.  Do skrzydła północnego zamku przylega kompleks zawierający strefę Spa i Wellness. W piwnicach skrzydła południowego zamku zlokalizowano kręgielnię z barem.

Tradycja zobowiązuje, dlatego twierdza od lat słynie z inscenizacji batalistycznych, turniejów rycerskich i spektakli historycznych, realizowanych na terenie pięknie zagospodarowanego podzamcza południowego.

Najważniejsze imprezy organizowane na zamku to:

Międzynarodowy Turniej Konny Króla Jana III
Vivat Vasa! Inscenizacja Batalistyczna „Bitwa dwóch Wazów”– 1626 r.”